Wat hebben vso-leerlingen nodig om de stap naar het mbo echt succesvol te maken? In opdracht van het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW) brachten Oberon en De Beleidsmakers in kaart welke interventies regio’s inzetten en welke kansrijk bijdragen aan een soepele overstap. Omdat doorstroompuntregio’s verplicht zijn om afspraken te maken over deze overgang, wil OCW hen voorzien van goede voorbeelden. Er blijken maar weinig interventies echt vso-specifiek en stevig effectiviteitsbewijs ontbreekt vaak. Toch komen drie veelbelovende vormen naar voren: mbo-entree op het vso, individuele overstapbegeleiding en gestructureerde oriëntatie- en begeleidingsactiviteiten. Succes hangt vooral samen met onderliggende principes zoals geleidelijke gewenning, continuïteit en maatwerk binnen structuur.
De stap van het voortgezet speciaal onderwijs (vso) naar het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) is voor veel jongeren groot. Ze verlaten een vertrouwde omgeving met intensieve begeleiding en kleine groepen, en komen terecht in een wereld die meer zelfstandigheid, overzicht en zelfvertrouwen vraagt. Niet iedere jongere is daar direct klaar voor.
Aanleiding en opdracht
Het ministerie van OCW verplicht doorstroompuntregio’s om afspraken te maken over de overstap van het v(s)o naar het mbo, met speciale aandacht voor het vso. Voor regio's betekent dit dat zij de komende periode werken aan gerichtere aanpakken voor deze doelgroep en overstap. Het ministerie van OCW wil samenwerkende partijen in de regio's voorzien van goede voorbeelden die op dit gebied al zijn ontwikkeld.
Dit onderzoek richt zich daarom op kansrijke interventies voor de overgang van vso naar mbo en beoogt inzicht te verschaffen in welke (combinatie van) interventies worden ingezet en welke effectief bijdragen aan een succesvolle overstap en een stabiele start in het mbo voor (oud-)vso-leerlingen. We brengen de uitkomsten van dit onderzoek in kaart in deze rapportage.
Onderzoeksopzet
Het onderzoek bestond uit diverse activiteiten. We hebben via literatuur, beleidsdocumenten en regionale programma’s type interventies en doelgroepen in kaart gebracht, spraken belangenorganisaties en netwerkcoördinatoren. Om een breed overzicht te krijgen van de ondersteuning en interventies door vso- en mbo-instellingen, maar ook hun ervaren knelpunten en behoeften, hebben we vragenlijsten uitgezet onder alle vso-scholen en onder mbo-instellingen. Na de integratie van alle informatie is een selectie gemaakt van type en voorbeelden van interventies voor verdere verdieping. We hebben 8 interventies geselecteerd waar we verdiepende interviews voerden met uitvoerders, beleidsmakers, en jongeren.
De verdiepende interviews bieden samen met aanvullende beschikbare documenten, rapportages en financiële informatie een rijke basis voor de casus beschrijvingen. Deze uitgebreide beschrijvingen van alle acht interventies zijn opgenomen als bijlage van het rapport.
Als onderdeel van het onderzoek is ook een praktijkkompas ontwikkeld. Dit praktijkkompas bundelt een samenvatting van deze acht interventies uit de praktijk. Het praktijkkompas is bedoeld als inspiratie voor professionals die, samen met jongeren, willen bouwen aan een doorlopende en inclusieve leerroute.
Belangrijkste bevindingen
Uit het onderzoek blijkt dat de overgang van vso naar mbo met uiteenlopende interventies wordt ondersteund, maar slechts een deel zich specifiek richt op vso-leerlingen. Hoewel hard bewijs voor effectiviteit ontbreekt, komen drie interventievormen duidelijk naar voren als veelbelovend: mbo-entree op het vso, individuele overstapbegeleiding en oriëntatie- en begeleidingsactiviteiten. Ze kunnen op verschillende manieren worden vormgegeven, maar een aantal onderliggende werkzame mechanismen blijven hetzelfde: geleidelijke gewenning, een bekend gezicht, een palet aan ondersteuning, netwerkbenadering, maatwerk binnen structuur, heldere financieringsafspraken en systematische monitoring. Deze werkzame principes kunnen flexibel worden toegepast, passend bij de lokale context.
Vervolg
In 2026 organiseren Ingrado en Sectorraad GO een webinar over de uitkomsten van dit onderzoek.
Meer weten?
Bekijk het rapport voor een volledig overzicht van het onderzoek, de resultaten, werkzame mechanismen en de casus beschrijvingen van de onderzochte interventies.
Bekijk ook het praktijkkompas voor acht inspirerende voorbeelden van scholen en regio’s die met succes werken aan een betere aansluiting tussen vso en mbo.
Neem contact op met Johan Bokdam via j.bokdam@oberon.eu voor meer informatie over het onderzoek.
